Hipnoz denince akla çoğu zaman sallanan bir cep saati, sahnede tuhaf hareketler yapan insanlar ya da “Uyandığında sigarayı unutacaksın” diyen bir ses gelir. Filmler ve sahne gösterileri hipnozu gizemli, hatta biraz ürkütücü bir şeymiş gibi gösteriyor. Oysa klinik ortamda hipnoz çok daha sade ve sakin bir süreçtir. Bu yazıda hipnoz ile sigara bırakma konusunu efsanelerden arındırarak, neyi yapabildiği ve neyi yapamadığıyla birlikte anlatmak istiyorum.
Hipnoz nedir, ne değildir?
Hipnoz, dikkatin belirli bir noktada yoğunlaştığı, bedenin gevşediği ve kişinin önerilere daha açık hâle geldiği bir farkındalık hâlidir. Pek çok kişi bu hâli, bir kitaba ya da filme kendini kaptırdığında yaşadığı yoğun odaklanmaya benzetir.
Hipnoz uyku değildir. Seans boyunca çevrenizdeki sesleri duyar, neler olduğunun farkında olursunuz ve isterseniz gözlerinizi açıp konuşabilirsiniz. Hipnoterapi ise bu odaklanmış hâlin, eğitimli bir uzman tarafından terapötik amaçlarla kullanılmasıdır.
Sık duyulan efsaneler
Hipnozla ilgili soruların çoğu, yıllardır dolaşan birkaç yanlış inançtan kaynaklanıyor:
- “Hipnozda kontrolü kaybederim.” Hipnoz sırasında kontrol sizdedir. İstemediğiniz bir şeyi yapmanız ya da değerlerinize aykırı bir öneriyi kabul etmeniz beklenmez.
- “Hipnozdan çıkamayabilirim.” Hipnoz kendiliğinden sona eren bir durumdur. Seans bittiğinde ya da siz istediğinizde olağan farkındalığınıza dönersiniz.
- “Sadece iradesi zayıf insanlar hipnoza girer.” Hipnoza yatkınlık kişiden kişiye değişir ve bunun iradeyle bir ilgisi yoktur. Odaklanabilmek ve sürece açık olmak daha belirleyicidir.
- “Hipnoz sigarayı anında bıraktırır.” Bu, en yaygın ve en yanıltıcı vaattir. Hiçbir yöntem için böyle bir söz verilemez; süreç kişiye göre değişir.
- “Uyandığımda sigarayı hatırlamayacağım.” Hipnoz hafızayı silmez. Sigarayla ilgili anılarınız ve alışkanlıklarınız yerinde durur; değişebilecek olan, onlarla kurduğunuz ilişkidir.
Bilimsel kanıt ne söylüyor?
Hipnozun sigara bırakmadaki etkisine dair araştırmaların sonuçları karışıktır. Olumlu sonuçlar bildiren çalışmalar bulunsa da mevcut kanıtlar, hipnozun diğer destek yöntemlerinden belirgin biçimde üstün olduğunu göstermeye yetmiyor. Bu nedenle hipnozu tek başına bir çözüm olarak sunmuyorum.
Benim yaklaşımımda hipnoterapi, bilişsel davranışçı terapi ve motivasyonel görüşme gibi yöntemlerle birlikte kullanılan destekleyici bir araçtır. Gevşeme becerisini geliştirmek, bırakma motivasyonunu pekiştirmek ve zor anlar için zihinsel bir hazırlık yapmak amacıyla sürece ekleniyor. Hipnoterapiye genel bakışımı yaklaşım sayfamda da okuyabilirsiniz.
Bir hipnoterapi seansı nasıl geçer?
Seanslar sakin bir ortamda, sizin rahat ettiğiniz bir oturma pozisyonunda yapılır. Genel akış şöyledir:
- Ön görüşme: Sigara geçmişinizi, bırakma nedenlerinizi ve hipnozla ilgili soru ve kaygılarınızı konuşuruz. Seansın içeriğini birlikte belirleriz.
- Gevşeme: Nefes ve beden farkındalığı çalışmalarıyla zihninizi ve bedeninizi sakinleştiririz.
- Odaklanma ve öneriler: Sizin belirlediğiniz hedeflerle uyumlu, bırakma nedenlerinizi ve sağlıklı başa çıkma yollarınızı güçlendiren öneriler kullanılır.
- Kapanış: Yavaşça olağan farkındalığınıza dönersiniz ve deneyiminizi birlikte konuşuruz.
Seanslarda kendi kendinize uygulayabileceğiniz kısa gevşeme teknikleri de öğretiyorum. Bu teknikler, bir istek dalgası geldiğinde birkaç dakikalığına sakinleşmenize ve o anı daha kolay geçirmenize yardımcı olabilir.
Hipnoterapide hangi konular üzerinde çalışılır?
Sigara bırakma sürecinde hipnoterapiyi genellikle birkaç belirli amaç için kullanıyorum. İlki gevşeme: Pek çok kişi sigarayı stresle başa çıkmanın bir yolu olarak kullanıyor ve sigara bırakıldığında bu boşluğu dolduracak yeni bir sakinleşme yolu gerekiyor.
İkincisi zihinsel prova. Sabah çayı, yoğun bir iş günü ya da kalabalık bir akşam yemeği gibi zorlayıcı bir anı zihninizde canlandırıp o anda sigarasız nasıl davrandığınızı adım adım prova edebiliriz. Bu çalışma, gerçek hayatta aynı durumla karşılaştığınızda kendinizi daha hazırlıklı hissetmenize yardımcı olabilir.
Üçüncüsü ise motivasyon. Bırakma nedenlerinizi, örneğin daha rahat nefes almak, çocuklarınıza örnek olmak ya da kendinize verdiğiniz bir sözü tutmak gibi, sizin için anlamlı imgelerle güçlendirmeye çalışıyoruz. Bu imgeler sizin cümlelerinizden ve değerlerinizden yola çıkar; dışarıdan dayatılan bir mesaj değildir.
Kimler için uygun olmayabilir?
Hipnoterapi herkes için uygun bir yöntem değildir. Psikotik belirtiler yaşayan, bazı ağır ruhsal rahatsızlıkları olan ya da hipnoza karşı yoğun kaygı duyan kişilerde farklı yöntemleri tercih ediyorum. Ön görüşmede bu konuları dikkatle değerlendiriyorum.
Hipnoza sıcak bakmıyorsanız da hiçbir sorun yok. Sigara bırakma süreci yalnızca psikolojik görüşmelerle de pekâlâ yürütülebilir. Yöntem sizin için bir araçtır; sizi rahatsız eden bir aracı kullanmak zorunda değilsiniz.
Hipnoterapiye başlamadan önce sorabileceğiniz sorular
Hipnoterapi uygulayan bir uzmana başvurmadan önce şu soruları sormanız, doğru bir karar vermenize yardımcı olabilir:
- Uzmanın ruh sağlığı alanındaki temel eğitimi ve hipnoterapi eğitimi nedir?
- Hipnoz tek başına mı uygulanıyor, yoksa bir terapi planının parçası mı?
- Sonuç ya da seans sayısı konusunda kesin bir vaat veriliyor mu?
- Ön görüşmede sağlık geçmişiniz ve ruhsal durumunuz değerlendiriliyor mu?
Kesin sonuç vaat eden ya da sizi tanımadan doğrudan hipnoza geçen yaklaşımlara karşı temkinli olmanızı öneririm.
Hipnoz tek başına neden yetmez?
Sigarayı bırakmak; yoksunluk belirtileri, alışkanlıklar ve duygusal tetikleyicilerden oluşan çok katmanlı bir süreçtir. Yoksunluk belirtileri genellikle ilk günlerde yoğunlaşır ve haftalar içinde azalır; ancak sabah çayı ya da stresli bir an gibi tetikleyiciler daha uzun süre gündeme gelebilir. Hipnoz bu katmanlardan bazılarına destek olabilir, ama tetikleyici yönetimi, bir kayma planı ve düzenli takip olmadan kalıcı bir değişim beklemek gerçekçi olmaz.
Bu yüzden sigara bıraktırma çalışmalarımı bütüncül bir plan olarak yürütüyorum. Bazı danışanlar hipnoterapiyi, bazıları tamamlayıcı bir uygulama olan biorezonansı tercih ediyor, bazıları ise yalnızca terapötik görüşmelerle ilerliyor. Biorezonans hakkında merak ettikleriniz için biorezonans ile sigara bırakma yazıma göz atabilirsiniz.
Nikotin replasman ürünleri ya da ilaçlar konusunda ise hekiminizle görüşmenizi öneririm. Ayrıca Sağlık Bakanlığı'nın ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ücretsiz bilgi ve destek sunuyor.
Seanslardan nasıl daha fazla yararlanabilirsiniz?
Hipnoterapiden ya da hangi yöntemi seçerseniz seçin sürecin bütününden daha fazla yararlanmak için birkaç küçük öneri:
- Bırakma nedenlerinizi yazılı hâle getirin ve görebileceğiniz bir yerde tutun.
- Seanslarda öğrendiğiniz gevşeme tekniklerini evde kısa sürelerle de olsa düzenli olarak tekrarlayın.
- İstek anlarını ve o anlarda neler hissettiğinizi not edin; bu notlar seanslarda çok işe yarıyor.
- Kayma yaşarsanız bunu saklamayın; bir sonraki görüşmede birlikte ele alalım.
Sonuç
Hipnoz bir sihir değil; doğru beklentiyle ve terapiyle birlikte kullanıldığında bazı kişiler için faydalı olabilecek bir araç. Kontrolün sizde olduğunu, hafızanızın silinmeyeceğini ve asıl değişimin sizin katılımınızla gerçekleşeceğini bilmek, süreci daha rahat yaşamanızı sağlar. Hipnoterapinin sizin için uygun olup olmadığını konuşmak isterseniz randevu talebi oluşturabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa lütfen hemen 112'yi arayın.